De Kremer collectie: een tentoonstelling van Oude Hollandse Meesters in Parijs

Man die brief voorleest aan vrouw, Pieter de Hooch

Man die brief voorleest aan vrouw, Pieter de Hooch

Wat doet een Nederlandse, die al dertig jaar in de Verenigde Staten woont en nu per toeval enkele weken in Parijs verblijft? Ze bezoekt de tentoonstelling over de Hollandse Meesters uit de Gouden Eeuw, die momenteel in Parijs loopt.  En ik, ik vergezelde haar. Meer bepaald bezochten we de privé-verzameling van het echtpaar George en Ilone Kremer, die momenteel te zien is in de Pinacothèque de Paris.

Aangezien ik niet onvoorbereid naar de tentoonstelling wilde gaan, had ik de ochtend voor ons bezoek op internet het een en ander gelezen over deze verzameling. Ik viel al gauw van de ene verbazing in de andere. Want het levensverhaal van de Kremers is niet alledaags. Het lijkt wel alsof alles wat iemand zich kan wensen op deze aarde, hen in de schoot geworpen werd. Maar zoveel geluk, bestaat dat wel? Het enige wat ik hierop kan zeggen is: Ja!

George Kremer (1950) groeit op in een Joods middenklassemilieu in Amsterdam-Zuid. Zijn vader, die in de oorlog het kamp Auschwitz wist te overleven, was importeur van rokersbenodigdheden. In 1961 bezoekt George Kremer als jongetje van tien met zijn klasgenootjes het Rijksmuseum. Hij wordt er zo getroffen door Rembrandts schilderij Het Joodse bruidje, dat hij erover fantaseert ooit zelf een Rembrandt te bezitten.

Na zijn studies vertrekt Kremer op zijn 25ste naar London waar hij terecht komt in de speculatieve handel in ruwe olie. Later komt daar ook nog de handel in onroerend goed bij.  In 1985 ontmoet hij de vrouw van zijn leven. Ilone.

Begin jaren negentig, George Kremer is dan vooraan in de veertig en heeft ondertussen een groot fortuin weten op te bouwen, besluit hij om het rustiger aan te gaan doen. Per toeval leest hij in een krant een artikel over een veiling van oude meesters in New York. “Dat je dat nog kan kopen,” gaat het door zijn hoofd – zo naïef was hij nog, zegt hij nu van zichzelf – en die middag gaat hij bij enkele galeries langs om er een kijkje te nemen en prompt koopt hij er zijn eerste oude meester. Een schilderij van Govaert Flinck. Lang gehouden heeft hij het niet, want het was een klein schilderijtje en in een niet meer zo goede staat.
Enkele weken later ontmoeten Kremer en zijn vrouw Robert Noortman, een gedreven kunsthandelaar die bij de Kremers de juiste snaar wist te beroeren. Hij wordt hun mentor, raadsman en op zijn aanraden beginnen ze hun verzameling oude meesters aan te leggen, een verzameling die tien jaar later al een behoorlijke omvang heeft aangenomen. De jongensdroom van George is ondertussen ook uitgekomen, want in de verzameling bevindt zich – je raadt het al – ook een Rembrandt. Het is op dat moment dat de Kremers besluiten uit hun anonimiteit te kruipen en geven ze een eerste interview weg aan de Volkskrant over hun verzameling. George vertelt onder meer dat hij zijn verzameling heeft opgebouwd door te steunen op het advies van bevriende kunstkenners én de intuïtie van zijn vrouw.  
In 2008 bezoekt Ivo Niehe George en Ilone Kremer in hun huis in Marbella en maakt er een reportage over, die op 4 april 2008 uitgezonden werd. Ze lijken in alles het ideale koppel. Ze laten hun riante huis zien en vertellen uitbundig en uitvoerig over hun kunstverzameling. Over hoe enthousiast ze zijn en dat ze er zelfs in bad over praten met elkaar.
Iets later datzelfde jaar begint de Kremer Collectie aan een internationale tournee. Eerst in Köln, in het Wallraf-Richartz-Museum & Fondation Corboud (van 11 juli tot 5 oktober 2008) en dan in Kassel, in de Gemäldegalerie Alte Meister, Museumslandschaft Hessen Kassel (van 24 oktober 2008 tot 25 januari 2009). Dan zet de Kremer Collectie haar reis door naar Nederland, naar Haarlem, in het Frans Hals Museum (van 14 februari tot 21 juni 2009) en vandaag is die collectie te zien in Parijs. Tot zover het levensverhaal in een notedop. Maar wat is er nu zo bijzonder aan, zal je vragen.

De Kremer verzameling bevat vandaag een 50-tal schilderijen Oude Hollandse Meesters, waaronder verschillende “nieuwe ontdekkingen”. Zo kochten ze bijvoorbeeld het schilderij Oude man met tulband (1627-28) als een Jacques des Rousseau. De Kremers vermoedden echter dat het hier ging om een Rembrandt en enkele jaren later bevestigde het Rembrandt Research Project, een werkgroep die zich bezighoudt met het inventariseren van alle authentieke Rembrandts, dat het inderdaad een echte Rembrandt was. Zo’n ontdekking streelt niet alleen het ego van het echtpaar – het bevestigt hun goede neus voor Oude Meesters -, maar heeft natuurlijk ook een niet te verwaarlozen positieve invloed op de financiële waarde van de collectie.

Het geluk of inzicht dat de Kremers hadden met de Oude man met tulband is niet hun enige ontdekking. Ze vonden een schilderij met een zeezicht van Ludolf Backhuysen, dat tot ze het kochten, niet gekend was. Ze kochtten een tot dan toe onbekende Bloemaert met een romantisch tafereeltje van boeren die geiten melken, ze ontdekten een nieuwe Ferdinand Bol, en dan ben ik nog maar bij de letter B. Wat wil dit zeggen? Dat ze hun huiswerk goed maken, maar ook dat de markt van Oude Meesters heel subjectief is. Dat de attributie aan een welbepaalde schilder uit de 17e eeuw afhangt van de mening van een of enkele specialisten terzake. Expert in oude Hollandse meesters Ernst van de Wetering bijvoorbeeld staat bekend om zijn uitspraak dat “het veel erger zou zijn één echte Rembrandt ten onrechte te verwerpen dan er tien ten onrechte te accepteren”. Deze mening staat in schril contrast met deze die opgang maakte in de jaren ’80 waarbij men juist wilde komen tot een restrictieve, maar betrouwbare lijst. Als een boot bij stormweer gaat de lijst van echte Rembrandts en Oude Hollandse meesters op en neer en – gelukkig voor wie vandaag verzamelt – waait er vandaag een gunstige wind. Maar als je je op dit segment van op- en neergaande werken beweegt, koop je niet de topstukken van de meesters, maar eerder hun mindere stukken.  

Om nog even op de kunstverzameling van de Kremers terug te komen. Deze bevat een 50-tal oude meesters met namen als Gerrit van Honthorst, Ferdinand Bol, Gerard Dou, Philips Koninck, Jan Lievens, Judith Leysters, Pieter de Hooch en natuurlijk ook de Rembrandt. De verzameling is evenwichtig opgebouwd. Dat wil zeggen dat de verzameling de verschillende genres uit de 17e eeuwse Hollandse schilderkunst weerspiegelt (portretten, een winterlandschap, een zeezicht, een binnenplaats, een historische afbeelding, een stilleven,…), dat de belangrijkste schilders uit die periode vertegenwoordigd zijn en dat er ook een vrouwelijke schilderes tussen zit, enz.

De Kremers houden van grondige restauratie van de werken. De kleuren van de schilderijen zijn erg licht en helder in vergelijking met gelijkaardige schilderijen in de musea. Beter of niet? Ook hier is het weer een kwestie van persoonlijke interpretatie. Voor de een zijn door de tijd verbruinde schilderijen uit de 17e eeuw de enige echte en moeten ze zo behouden blijven, voor de ander is een flinke schoonmaakbeurt dan weer heilig. Maar wie schoonmaakt, raakt aan het schilderij, bewerkt het en hoe oorspronkelijk is het schilderij dan nog? Want reflecteert elke schoonmaakbeurt niet de individuele visie van de restaurateur?

Om een idee te geven van de belangrijkheid van de verzameling: de verzameling Oude Hollandse Meesters van het Louvre bevat een 300-tal schilderijen en is qua omvang veel uitgebreider. Maar op internationaal vlak zijn er wel weinig privéverzamelaars, die een dusdanig uitgebreide collectie kunnen voorleggen. De enige die ik ben tegengekomen, is de verzameling van Rose-Marie en Eijk de Mol van Otterloo, een Nederlands-Belgisch echtpaar dat in Boston woont en net zoals de Kremers een tour maakt met hun verzameling, zij het vooral in de Verenigde Staten. Hun verzameling zou minder gericht zijn op ontdekkingen, maar eerder op de klassiekers.

Wat besluiten? Was de tentoonstelling de moeite? Want daar gaat het tenslotte om. Ik zou zeggen: ga kijken en laat het me weten. Mijn vriendin en ik zijn er niet uitgekomen. Misschien missen we vergelijkingsmateriaal om onze mening te kunnen uiten. Misschien leek het hele verhaal ons toch te mooi om waar te zijn en vertroebelde het onze blik.

La Collection Kremer – loopt tot 25 maart 2012
Pinacothèque de Paris
Dagelijks open van 10u30 tot 18u30 (woensdags en vrijdags tot 21u)
Entréeprijs: 10 Euro
28, Place de la Madeleine, 75008 Paris
 
—————–
Enkele bronnen:
Dito-magazine, zomer 2009
De wereld draait door, 10 februari 2009 (vanaf 17de minuut)
Cultura, Cremer Collectie Reportage (2009)
De Volkskrant, 13 februari 2009, Wieteke van Zeil, Van ruwe olie naar oude meesters
De Volkskrant, 5 augustus 2005, Wieteke van Zeil, Niet omdat het een Rembrandt is
Historiek.net, echte Rembrandt in Rembrandthuis
Paulus Jansen, de Kremer collectie
Vereniging Holland: Rembrandt, een jongensdroom

2 reacties op De Kremer collectie: een tentoonstelling van Oude Hollandse Meesters in Parijs

  1. Dag mevrouw Ingercamps,

    Bij toeval las ik uw stuk over onze collectie. Leuk dat U de tentoonstelling bezocht heeft en de moeite heeft genomen er een mening over te publiceren.

    Ik heb geaarzeld te reageren maar besloot dat toch te doen.

    Een paar opmerkingen.

    – het Louvre heeft een collectie Nederlandse en Vlaamse schilderijen van meer dan 1000 werken die men eigenlijk allemaal
    op zaal hangt. Daar zitten uiteraard grote meesterwerken bij. Mijn kritiek op het Louvre is dat de schilderijen worden opgehangen zonder een juiste restauratie, met vaak lelijke lijsten en zonder goede belichting.

    – “verbruinde schilderijen” bestaan eigenlijk nauwelijks. Wat U ziet in vele musea zijn werken die bedekt zijn met een over de jaren meer of minder sterk verkleurde vernis. Dit effect kan zo sterk zijn dat in vele gevallen het werk nauwelijks nog te beoordelen is en de nuances compleet verscholen zijn!

    – wat wel kan is dat (met name donkere) kleuren/pigmenten over de eeuwen heen donkerder worden als gevolg van een natuurlijk proces waar niets tegen te doen is.

    – onze restauratie praktijk is om de werken zo veel mogelijk terug te brengen naar de oorspronkelijke staat dwz de staat waarin het werk het atelier van de meester verliet en dus de oorspronkelijke bedoeling van de meester! Meestal lukt dit een goede en ervaren restaurateur! Zeer vaak zijn schilderijen in het verleden volkomen verkeerd gerestaureerd en dat is wat u dan – ook in musea – aan de wand ziet hangen.

    Restauratie bestaat in vele gevallen uit
    a. schoonmaken van oppervlakte vuil (rookdeeltjes, stof, etc)
    b. verwijderen van verkleurde vernis
    c. verwijderen van oude verkleurde en/of verkeerde retouches
    d. opnieuw minimaal retoucheren
    e. nieuwe vernis

    Het feit dat de meeste musea (over de hele wereld) geen adequaat restauratie programma hebben (het is duur en zeer tijdrovend) leidt er dan toe dat het publiek vaak denkt dat “verbruinde schilderijen de enige echte zijn”. Erger is dat door dit beleid er hele generaties zijn die een totaal verkeerd beeld krijgen van deze fantastische kunst die in werkelijkheid juist zeer kleurrijk en zeer subtiel kan zijn.

    Was de tentoonstelling de moeite waard? vraagt U.

    Dat is aan U om te beoordelen; elke verzameling is per definitie uniek. Wel kan ik U verzekeren dat U in Parijs vele schilderijen heeft gezien die in elk museum in de wereld tot de meesterwerken zouden worden gerekend.

    Met vriendelijke groet,

    George Kremer

  2. ingercamps zegt:

    Ontzettend aardig van u om op mijn artikel te reageren.

    Ik begrijp uw standpunt over restauratie, maar op die manier wordt de tijd, die over een schilderij heen gegaan is, uitgeveegd, terwijl de sfeer van vergane tijd ook juist een van de charmes zou kunnen zijn. Maar wat u doet, is ook een optie.

    Ondertussen ben ik nog eens naar het Louvre geweest om er de Hollandse Meesters te bekijken. De zalen zijn hier inderdaad wel aan een opfrisbeurt toe.

    Met vriendelijke groeten,
    Inger.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: