Ethymologie van het woord “Etourdie”

Wanneer  Ministers van Financiën beweren dat een munt niet gaat devalueren, dan mag je er zeker van zijn dat je de volgende dag in de krant een artikel leest met de vette kop: “Devaluatie was onvermijdbaar!” Zo is het ook met mij, wanneer ik zeg dat er geen artikels meer volgen. Nog geen twaalf uur later volgt er een. Het gaat over de ethymologie van het woord “etourdie”.

Bart Mesotten, bekend Vlaams ethymoloog, Haikoeschrijver en nog veel meer heeft, naar aanleiding van het artikel “Etourdie: onbezonnen, lichtzinnig, onhandig“,  in een mail aan mij verduidelijkt waar het woord “etourdie” vandaan komt. Zoals alles wat Bart Mesotten schrijft, is zijn uitleg boeiend en accuraat, bovendien geschreven in met humor doorspekte, leesbare taal. Ik neem zijn tekst hier integraal over.

Naar de etymologie van het woord ‘étourdi’ zijn er twee wegen.

De eerste, die men meestal volgt, loopt via via naar het Latijnse woord ‘turdus’, wat ‘lijster’ betekent, ‘grive’ in het Frans.
Bij de oude Romeinen was het vlees van die vogel een lekkernij; hij werd in hokken vetgemest. Een Frans spreekwoord luidt: ‘Faute de grives on mange des merles’ wat door Van Dale in het Nederlands wordt weergegeven als ‘Bij gebrek aan brood eet men korstjes van pasteien’. Er bestaat in het Nederlands een gezegde: ‘Zingen als een lijster’, wat doet denken aan de Latijnse naam die de lijster vroeger droeg: ‘turdus musicus’. Dit klinkt mooi, maar bevat niet direct de betekenis-elementen die leiden naar het moderne begrip van het Franse ‘étourdi’ ‘onnadenkend’, ‘verstrooid’, ‘onbezonnen’, ‘vergeetachtig’…).

Daarom lijkt het beter de tweede weg naar de oorsprong van het woord te volgen; die wordt voorgesteld door Pierre Guiraud (1912-1983). Hij gaat ervan uit dat het Franse werkwoord ‘étourdir’ schatplichtig is aan een gallo-romeins woord als ‘extorpidire’, dat gebouwd is op het Latijnse ‘torpidus’ (‘verdoofd’, ‘verbijsterd’, ‘gevoelloos’) bij het werkwoord ‘torpēre’ (‘verlamd zijn’, ‘verstijfd zijn’, ‘verdoofd zijn’…) Vanaf de zestiende eeuw geldt ‘étourdi’ voor iemand die handelt zonder nadenken. De uitkomst is dezelfde, maar de weg ernaartoe is verschillend. (bm)

Naast ethymologie, heeft Bart Mesotten (87) een passie voor Haikoes. EU-President Herman van Rompuy noemt hem “de vader van de Haikoe-dichtkunst in Vlaanderen”.  Op 23 april 2011 verscheen een interview met Bart Mesotten in het radioprogramma “De zevende hemel“, waar hij over de ontwikkeling en inhoud van Haikoes vertelt (luisteren van minuut 5.20 tot  22.00).

2 reacties op Ethymologie van het woord “Etourdie”

  1. Wendel zegt:

    Gelukkig heb je bij de naam ” Herman van Rompuy” vermeld dat hij EU-President is.

  2. Frank Brutsaert zegt:

    Etymologie is de moeder van taalbeheersing.

    Ter attentie van Bart Mesotten:

    avondzon versterft
    glasramen op aswoensdag
    nu grijs en zwart

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: