De Commune van 1871: herdenking van de moedige socialisten van het eerste uur

De stad Parijs organiseert enkele tentoonstellingen per jaar in haar Hôtel de Ville en deze worden altijd met groot enthousiasme onthaald. Het is alsof deze tentoonstellingen een streepje voor hebben op de andere. Die andere, die zijn meer voor de toeristen, maar deze zijn voor de Parijzenaars zelf. Gisteren ben ik gaan aanschuiven voor de tentoonstelling “La Commune, 1871, Paris Capitale Insurgée”. Deze keer geen kunst, maar politieke geschiedenis. Bovendien een delicate zaak, want al naargelang wie hier over spreekt, verdient de Commune alle lof of juist veroordeling.

In een notendop de “Commune”: een sociale opstand van de Parijse bevolking tegen de leiders van het land, die dusdanig hevig was dat de regering genoodzaakt was haar zetel te verplaatsen van Parijs naar Versailles. De verzetsstrijders vochten voor een sociaal rechtvaardige samenleving, geïnspireerd door de idealen van de Franse Revolutie van 1789 en van het opkomend socialisme. Men sprak in termen als: “We zullen zitten aan een burgerbanket met Vrijheid en Gelijkheid aan onze zijde”. De revolte begon op 18 maart en duurde tot 28 mei 1871.

Aanvankelijk werd met groot enthousiasme gewerkt aan een lange reeks van nieuwe wetten, maar de druk vanuit Versailles op Parijs werd alsmaar groter. De Parijse strijders wilden evenwel niet van overgeven weten. Ze waren vastbesloten te vechten “à outrance”, op leven en dood. Niet bereid tot enige toegeving eindigt de revolte in de laatste week van mei in een afschuwelijk bloedbad, waar zowel de regeringstroepen als de leden van de “Commune” schuldig aan zijn. Oog om oog, tand om tand. De regeringstroepen schieten op iedereen, zonder nog onderscheid te maken tussen verzetstrijders en gewone burgers. Ze schieten ook op vrouwen en kinderen. Als vergelding of laatste wanhoopsdaad zetten de Communards verschillende overheidsgebouwen in brand, zoals het gemeentehuis, het paleis van de Tuileries en het Koninklijk paleis. Ook schieten ze verschillende personen neer, die ze als gijzelaars hadden gevangengezet, waaronder vooral geestelijken. De Fransen verwijzen naar deze week met de term “La Semaine Sanglante” (de Bloedige Week). Wie nu gelijk heeft gehad en wie niet, is nog altijd geen uitgemaakte zaak en hangt af van de politieke ideeën die men er op nahoudt.  

Burgemeester van Parijs Bertrand Delanoë, een socialist, spreekt over een revolte van een groep mensen die tot het uiterste gegaan is voor zijn ideaal, een sociaal rechtvaardige maatschappij. Ze vochten voor de scheiding van Kerk en Staat, voor de bescherming van de arbeiders, de emancipatie van de vrouw. De idealen, de inzet en moed van de Commune verdienen ons respect, aldus Delanoë. Het is goed af en toe stil te staan bij de moedige mensen die vóór ons gevochten hebben voor hun idealen. Want  vandaag plukken wij de vruchten van hun strijd. Zij verdienen een plaats in ons collectief geheugen.

Maar er zijn ook tegenstanders, die de manier hekelen waarop de “Communards” de macht in handen hebben genomen. Ze zeggen van de leiders van de Commune dat die dermate overtuigd waren van hun gelijk, dat ze geen tegenstand duldden. De dictatuur van de koningen werd vervangen door een dictatuur van het proletariaat. Wie een democratische samenleving wil bouwen, moet dit doen langs democratische weg.

De tentoonstelling “La Commune” is heel didactisch opgesteld en geeft inzicht in de verschillende fasen van de revolte. Van het hoopvolle begin tot het bloedige einde. De hele geschiedenis wordt in detail geïllustreerd aan de hand van affiches, documenten, dagboeken, foto’s en tekeningen. Alles is uitsluitend in het Frans, ook de uitleg. De moeite waard voor wie geïnteresseerd is in politieke geschiedenis en meer in het bijzonder in de ontwikkeling van het socialisme.

Wie meer wil weten over de Commune en een ander geluid wil horen, kan de mémoires lezen van E.B. Washburne, Amerikaans ambassadeur in Frankrijk van 1869 tot 1877. Hij hield gedurende heel zijn ambtstermijn in Parijs een dagboek bij (2 volumes) waarin hij nauwgezet de ontwikkelingen in de stad volgt. De Commune vormt een aanzienlijk deel van het oeuvre. Dagelijks brengt Washburne een  bezoek aan de binnenstad om de toestand in ogenschouw te nemen en hij beschrijft wat hij ziet aan de hand van heel concrete beelden. Het boek leest als een trein en hoewel Washburne een andere kijk op de zaak heeft dan Bertrand Delanoë, heeft dit boek het voordeel dat het op het moment zelf geschreven is en geen herformulering van de werkelijkheid achteraf is. Recollections of a minister to France, 1869-1877 (1887): deel 2, pg. 27-190.

Er zijn ook twee films over deze korte historische revolte: La Commune (1871, Paris) van Peter Watkins uit 2003 en La Commune de 1871 van Olivier Ricard uit 2009.

Practische informatie

 
La Commune, 1871, Paris Capitale Insurgée

Wanneer ?
Tot 28 mei 2011

Openingsuren ?
Elke dag, behalve op zon- en feestdagen, van 10u tot 19u

Entreeprijs?
Gratis

Plaats?
Hôtel de Ville, ingang 29, rue de Rivoli, 75004 Paris (metro Hôtel de Ville)

3 reacties op De Commune van 1871: herdenking van de moedige socialisten van het eerste uur

  1. Ineke zegt:

    Ik ga met Pasen naar Hotel de Ville voor de tentoonstelling De moderne STAD Hausmanssiaanse impressies van kunstenaars?
    Klopt dit nu ik over de Commune lees?

    • ingercamps zegt:

      Ja, er is binnenkort nog een tweede tentoonstelling in het hotel de Ville, over impressionisten van Parijs. Die wordt in een andere zaal gehouden.
      Groetjes Inger

  2. Luisterend naar Radio I (Belgie) begrijp ik dat de tentoonstelling nu in Charleroi te bekijken is.
    Groet, Wim.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: