Hoe toevalligheden zich kunnen opstapelen of het verhaal van de Dauphin

Zondag tegen de avond aangekomen in Parijs. Onderweg, vlakbij de Place d’Etoile, zag ik vanuit het raam van de taxi een verlicht bord met erop de naam Dauphine. Er was niets speciaals aan het bord, maar het woord Dauphine sprak tot mijn verbeelding. Van Dauphine kwam ik op Dauphin en ik bedacht me dat de Fransen zoveel meer dan wij in staat zijn om hun woorden een emotionele uitstraling te geven. In het Nederlands spreken wij over een troonopvolger. Dat is technisch correct, maar het woord roept geenenkel beeld op, terwijl je bij Dauphin toch meteen denkt aan de vreugde waarmee het pasgeboren kind wordt onthaald, aan de trots waarmee het kind aan de bevolking wordt getoond, aan de opluchting dat de voortzetting van de bloedlijn verzekerd is. In het woord ligt bijna een kerstboodschap vervat. Even gingen mijn gedachten ook naar Delphine Boël, het onecht kind van koning Albert II en Sybille barones de Selys-Longchamps. Ik had er nooit bij stilgestaan, maar zou ook hier in de naam een symbolische boodschap liggen? Was ook zij de verwezenlijking van een droom?
De dag erop bleef het woord Dauphin door mijn hoofd spoken. Ik wilde weten waarom de Fransen hun troonopvolger zo noemden. De uitleg was ingewikkelder dan ik dacht. De naam komt voor het eerst in de betekenis van opvolger voor in 1110: hij wordt gegeven aan de oudste zoon van de hertog van Albon, heerser van een gebied rond Grenoble. Waarom de ouders voor deze naam kiezen, is niet duidelijk. Dauphin betekent dolfijn in het Nederlands en was destijds een heel geliefd dier in de streek rond de Middellandse Zee. Hoe dan ook, een traditie is geboren en vanaf dan wordt de oudste zoon van deze hertogen steeds met de naam Dauphin aangeduid. In een latere fase heeft deze term ook aanleiding gegeven om het hele gebied dat onder bewind van deze hertogen stond, le Dauphiné te noemen.

Een goede tweehonderd jaar later, in 1349, zit Humbert II op de hertogszetel. Hij heeft het moeilijk. De Dauphin, zijn enige zoon, is bij een val uit het raam omgekomen zodat de opvolging in het gedrang is gekomen en bovendien zit hij in een financieel precaire situatie. Hij besluit zijn hertogdom te verkopen. Eerst biedt hij het aan de Paus aan, maar deze onderhandelingen mislukken, waarna hij zich tot de koning van Frankrijk Filips VIe richt. Bij het tekenen van de overeenkomst vraagt hertog Humbert II dat de traditie om de oudste zoon Dauphin te noemen door de koning zou worden verdergezet, dit ter nagedachtenis van zijn zoon. En zo geschiedde.

Het verhaal was rond en ik mocht tevreden zijn. Toch bleef ik op mijn honger zitten. Ik wist dat er in Parijs ook een Place Dauphine is en ik besloot ernaartoe te gaan, kwestie van er de sfeer van Dauphins op te snuiven. Het 17e eeuwse plein ligt op île de la Cité en is driehoekig. Het leunt tegen het jusitiepaleis aan en de meeste winkels en café’s staan in het teken hiervan. Het plein heeft iets intiems, terwijl het maar een kleine honderd meter verwijderd ligt van één van de drukste pleinen van Parijs, de parvis van de Notre Dame. Simone Signoret en Yves Montant hebben hier gewoond. Er werd gewerkt aan hun huis. Trouwens, er werd aan het hele plein gewerkt. Men was bezig met het aanplanten van nieuwe bomen – hoe toepasselijk! – omdat de bomen die er stonden aan een schimmelziekte dood gegaan waren.

Recht tegenover de smalle punt van de driehoek bevindt zich een ruitersstandbeeld van koning Hendrik IVe. In 1607 besloot deze Hendrik om dit plein aan te leggen ter ere van zijn eerstgeboren zoon “le Dauphin”. Vandaar de naam van het plein.

Vanuit de Place Dauphine ben ik over de Pont Neuf (oudste brug van Parijs) naar de Place Saint-Michel gewandeld, waar er een uitgebreide tweedehandsboekhandel is, Gibert Jeune. Er is daar een enorme keuze aan boeken over Parijs en over kunst. Ik heb wat rondgesnuffeld en het eerste boek dat ik tegenkwam, was – hoe kan het anders? –  een boek volledig gewijd aan het thema van de dolfijn in de kunstgeschiedenis. 30 Euro. Met pijn in het hart heb ik het laten liggen. Ik kan moeilijk alle boeken kopen die ik op mijn weg tegenkom. Maar ik heb wel een boekje gekocht over de Monalisa. De nieuwe schrijfwijze is trouwens Monna Lisa. De titel luidt: Histoires, énigme et secrets (Geschiedenis, enigma en geheimen). Laat dit boekje nu uitgegeven zijn door een totaal voor mij onbekende uitgever: Le Mercure Dauphinois. Ja, ja, alweer die dolfijn. En waar schenkt dit werk vooral aandacht aan? Aan een zeker boek dat de onmogelijke naam draagt van Hypnerotomachia en dat uitgegeven werd in 1499 door de Venetiaanse uitgever Aldus Manutius. Ik zocht op internet de naam Aldus op. Wat blijkt? De dolfijnen laten mij niet meer los, want het logo van de Aldus-uitgeverij is een anker waarrond zich een dolfijn slingert. Help, ik verzuip! Ik kan geen dolfijnen meer zien.

Logo uitgeverij Aldus Manutius

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: